Voorbeschouwing Kerkdienst GerGem Apeldoorn 14-6-2026

Bij voetbalwedstrijden heb je vaak een voorbeschouwing en een nabeschouwing. Die zijn van een ongelofelijke saaidheid, van de format “hij miste de bal compleet” tot “wat een weergaloze trap”, dingen die wij met onze ogen ook hebben kunnen zien, dus men ziet een kameel en dan zegt de commentator “wat een kameel”

Dit geeft een indicatie van het cognitief niveau van de mensheid, en die zou wel eens gevaarlijk laag kunnen zijn. Daar ben ik nu weer op een nieuwe, vrij confronterende wijze achtergekomen maar het heeft mij wel wijzer gemaakt.

Diensten bijwonen

Ik ben een paar keer naar een dienst gegaan van de Gereformeerde Gemeente, de gemeente in Apeldoorn, en dat ziet er zo mooi uit, met zo’n gedegen predikant, en ook zulke mooie psalmen, dat je eenvoudig onder de indruk daarvan kan raken.

Maar dat is het verraderlijke: onder deze buitenkant, zit een geloofspraktijk waar een enorme fout in zit. Als zij dit stuk lezen, dan zien zij die ook, en dan schrikken ze zich vast een hoedje. Ik zal ze ervoor waarschuwen, maar wil ook een eerlijke kans geven dit te verbeteren.

De basis is goed, de basis is prima

Allereerst wil ik een opmerking maken over de kern van het Evangelie: die is correct. Het geeft een perfecte instructie aan ons om te leven en hoe dat leven in te vullen. Het geeft aan dat je moet oppassen voor kletspraat, en dat je meer moet rekenen; rekenen met de Heere, ook al kan je Hem niet zien; rekenen met andere mensen, ook al ken je hen niet. Als je dat doet, word je beloond met bijzondere genade. Dat is mij talloze malen overkomen, en dat “werkt”, dus in die zin is het waar. Dat heb ik met concrete voorbeelden beschreven in de vorige blogpost, en daar zitten eenvoudige voorbeelden bij, maar ook een paar crisissituaties, die ik zonder deze methode niet had kunnen oplossen, en daar mag ik zeer dankbaar voor zijn.

Maar pas op niet zelf alsnog (!) in de val van de kletspraat te raken, en dat gaat gebeuren, als men zich weer te sterk op de letter van de tekst gaat richten, als men die te letterlijk gaat nemen, want dan gaat het rekenen met de Heere er onherroepelijk aan. Dat was met name de fout van de Joden in het Oude Testament. Dan stond er in de tekst: de Sabbatdag is de dag des Heeren, de rustdag, gij zult niet arbeiden. En dan gingen ze dat compleet letterlijk nemen. Dus ook een zieke man niet helpen, “want Sabbat”, “dus mogen we niets doen”. Dat is “lettervreten”. Zo zijn die teksten niet bedoeld. De teksten zijn richtinggevend, naar de toekomst toe, voor goed praktisch resultaat. Niet om compleet letterlijk te nemen en er dan een wedstrijd van te maken. Dit zullen ze bij de Gereformeerde Gemeente wel erkennen. Maar dan komt er een gigantisch gevaar opzetten, een giga uitdaging. Nu komt het Nieuwe Testament. Daar komen ook weer instructies aan de orde, maar nu meer visueel van aard, het is in feite een instructieboekje met een centrale persoon, Jezus, die laat zien hoe het moet. Een beetje gechargeerd: in het O.T. hadden we instructies zonder plaatjes, en in het N.T. met plaatjes. Maar hoe letterlijk gaan ze dit nemen; gaan ze de instructies opvolgen, of zich weer te letterlijk opstellen.

Een eenvoudige vergelijking

Ik wil dit vergelijken met wat ze bij IKEA doen: bouwpakketten, en een instructieboekje erbij, met een figuur die laat zien hoe je bijvoorbeeld stapsgewijs een kast maakt.

Dat is natuurlijk niet van vergelijkbaar niveau, maar zoals het mannetje in een IKEA gids die laat zien hoe je een kast in elkaar zet, gaat Jezus laten zien, hoe je je leven moet leiden; en wel exact op dezelfde wijze, met eenvoudige visuele voorbeelden.

Figuur: Meer in het bijzonder, net als het mannetje van IKEA op de onderstaande plaatjes, ga niet strijden tegen de dingen, of tegen het leven, want dan krijg je een “kruis” (!) over je heen zoals op de plaatjes links; dan schiet je in je eigen voet.

Maar leg jouw status af, erken jouw zwakte, en dat betekent: hou rekening met de goede gaven die de Heere voor jou kan bieden, en met wat samenwerking kan betekenen, zoals op de plaatjes rechts

Waar gaat het dan mis?

Ook al ergert misschien deze of gene zich aan de vergelijking met een IKEA instructieboekje, ik vermoed dat men mij wel kan volgen. Zo ja, dan gaat tot zover alles goed. Maar dan ontstaat het probleem. Mensen hebben een enorme neiging om teksten niet geestelijk op te vatten, als instructiegids, maar als letterlijk verhaal, en dat is dezelfde fout die de Joden hebben gemaakt.

Ik moet echt dat voorbeeld van IKEA gebruiken, want anders kunt u de fout vermoedelijk niet herkennen. Stel je je voor dat je bij de IKEA instructies, die niet gaat gebruiken hoe een kast te bouwen, maar om theoretisch te beoordelen. Zoals de vraag “zou dat wel werken”, maar dan alleen dat abstract bespreken. En dan ook nog in detail inzoomen op de vraag of die persoon op de plaatjes, “Sven uit Zweden” echt heeft bestaan, en of hij er echt zo uit zag, en of hij hield van Zweedse gehaktballetjes, hoe oud hij was, of hij van voetbal hield, en of hij Volvo rijdt.

Dat klinkt u vast raar in de oren, maar zo gaat het met het Evangelie. Als er staat “Jezus was er in den beginne” dan betekent dat, dat u op pagina 1 van de instructiegids van het leven, die het Evangelie is, een persoon ziet, die u gaat laten zien hoe te leven. Hij staat er in het begin, dus op pagina 1 van de instructiegids.

Er staat uitdrukkelijk bij dat u die persoon moet volgen; wat toekomstgericht is. Dat betekent dat u zich niet druk moet maken om te duiken in zijn geschiedenis, of hij echt heeft bestaan, of hij echt Joods was en echt in Bethlehem was geboren, en in welk jaar dan precies, en of er toen een ster aan de hemel stond, en of er inderdaad drie wijzen uit het oosten kwamen, of dat het drie herders waren, en of hij is geboren uit de maagd Maria. Allemaal irrelevant, sterker nog, hij bestond niet. Dit alles zijn methodes van de evangelisten, om de persoon Jezus te stileren, net als de makers van de IKEA instructiegids het mannetje dat u hierboven ziet, compleet hebben gestileerd, van zijn menselijke kenmerken ontdaan, zodat u goed op de instructies kunt letten. En, wat u dan tegelijk duidelijk moge zijn, de vier evangelisten hebben dat ieder op hun eigen wijze gedaan, wat tegelijk de verschillen verklaart, hoewel ze alle vier dezelfde doelstelling hadden, namelijk mensen leren hoe de dood te overwinnen.

De wedergeboorte: buiten spel of niet

Als mensen deze methode verkeerd hanteren, dan gaan ze zich volledig richten op de stilering, en niet op de instructies. Ze zien dan de letterlijke zaken, maar niet de geestelijke, en dat geldt dan ten aanzien van alle bijzonderheden, zelfs de meest lastige hoofdstukken, zelfs bij de kruisiging.

Mijn stelling: ga niet de focus leggen op de vraag of de persoon uit het instructieboek dat Evangelie heet letterlijk Jezus heet en of hij uit Bethlehem komt, letterlijk is gekruisigd net als het mannetje uit de IKEA gids hierboven, met aan de linkerkant het kruis over zich heen, en of het letterlijk waar is dat Jezus is opgestaan.‍ ‍

Het is een instructiegids en die wil geestelijk gelezen worden want die wil u een geestelijke boodschap doen verstaan, en net als bij de bijzondere gave, komt die uit onverwachte hoek, en is die onverwacht groot, dus daarom worden even alle menselijke aspecten terzijde geschoven. Maar niet om daarnaar te zitten apegapen, maar om die doelstelling niet uit het oog te verliezen.

De geestelijke betekenis staat ook in de tekst. Helaas wordt die tot nu gemist. Ik ben geen enkele theoloog tegen gekomen, die tot nu de geestelijke betekenis van het Evangelie heeft ontdekt. Ik moet eerlijk bekennen, ik heb er ook enige tijd voor nodig gehad, om precies te zijn vier jaar. Maar ik heb hem vanochtend in het oog gekregen. Het zit in de drie dagen en drie nachten, die betrokken zijn bij de kruisiging en wederopstanding: waarom zijn dat er drie!?

Ik vermoed dat iedereen daarover heen kijkt, zie zien zoveel letterlijke dingen van het type “Jezus komt uit Bethlehem”. Het niveau is daarvan niet hoger dan “dat is een kameel, dat ken ik” dat ze de geestelijke zaken compleet over het hoofd zien.

Maar in het Evangelie staat hier een “gouden verdeelsleutel”. Net als ik, leven jullie in een week van zeven dagen, en dat is een bepaald “apart aantal”, “wat een raar onlogisch getal”. Ik weet niet of u dat weet, maar onder Napoleon hebben de Fransen ooit geprobeerd daar een week van tien dagen van te maken, want “tien is toch veel logischer”. Daar hadden ze op het eerste gezicht nog gelijk in ook. Maar ze kwamen daar niet uit, het werkte niet. Maar die week van tien dagen bestaat eigenlijk wel. Dat staat in het Evangelie. Let namelijk op: de wederopstandig duurt drie dagen. Dat staat ergens voor; namelijk de "gouden verdeelsleutel" van levenswaarde. Dat kan je verdelen in 70% “verblijfskosten hier op aarde” en 30% verblijfsoverstijgende kosten, “de dood-overstijgende-kosten”, in totaal samen 100%.

In het Oude Testament krijgen we zeven gewone dagen, een week van zeven dagen, eigenlijk is op de laatste dag de energie al op; en in het Nieuwe Testament bij analyse van de wedergeboorte zoals van Lazarus en Jezus gaat het altijd om drie “verblijfsoverstijgende dagen”.

Dan gaan de “lettervreters” kijken of dat wel echt Lazarus was en of dat wel echt Jezus was. Ik zou u de suggestie willen doen: let eens op de geestelijke betekenis van de tekst, let op dat aantal van drie dagen. Ze zijn drie dagen onder zeil, dus energie voor “drie de dood overstijgende dagen”.

Ik beschouw dit als een indicatie, dat mensen de dood kunnen overwinnen, als zij drie dagen kunnen overleven, en dan natuurlijk niet op water en voedsel, maar op geestelijk water en geestelijk voedsel.

De tekst van het Evangelie geeft bovendien aan, welke waarden dat zijn, waar jij dan die drie dagen en nachten mee doorkomt, en ook precies één waarde per dag; de eerste dag goedheid, de tweede dag waarheid, en de derde dag schoonheid.

Ik beschouw dit van een fabelachtige intelligentie. De persoon Jezus, lieve mensen, heeft nooit bestaan, zoals de geschiedenis ook laat zien. Maar juist daarom, door het ontbreken van allerlei menselijke randzaken, is Jezus de perfecte persoon die, en dat vooral in het Johannes Evangelie, op magistrale wijze laat zien hoe je kernwaarden goedheid, waarheid, schoonheid, kan incorporeren in jouw leven; en dan niet in zijn leven, maar in jouw volstrekt eigen leven (!). Het Evangelie, en zeker die van Johannes, is de perfecte instructiegids om deze kernwaarden in jouw leven te integreren, en daarmee eeuwige waarden te incorporeren in jouw leven en zelf ook eeuwigheidswaarde te krijgen en wedergeboorte te verkrijgen.

Het is zelfs natuurkundig te verantwoorden, wat het voor mij ook gelijk “wetenschappelijke rugdekking” geeft, iets wat bij voetballen hoogst onverstandig lijkt en wat theologen tegenwoordig ook compleet “vernachlassigen”. Moet je namelijk het volgende zien, de mooie wetenschappelijke dooranalyse van het Evangelie als het om wedergeboorte gaat. Voor onze zeven dagen van de week hebben we namelijk onze 70% energie nodig; dat is 7 × 10% energie. Maar als jij die 30% extra energie hebt, doordat jij kernwaarden 10% goedheid, 10% waarheid en 10% schoonheid in jouw leven weet te ingegreren, dan beschik jij over 30% extra energie, en volgens de wet van behoud van energie moet die op een of andere manier behouden blijven; en zeer specifiek het getal 30%. Want iets wat 10% energie bevat kan verloren gaan, en iets wat 20% energie bevat kan ook verloren gaan, maar 30% bevat drie elementen van 10% en vormt daardoor een effectief basissysteem, dat nooit verloren kan gaan; als een zaadje van een plant, die in de goede grond valt, en opnieuw ontkiemt.

Als kerkmensen dit lezen

Als kerkmensen dit lezen, en als zij ook begrijpen wat dit betekent, dan zitten zij mogelijk met een dilemma. Als zij Jezus letterlijk willen nemen, dan zitten zij vast aan wereldse betekenissen, wereldse vragen, van het type of Jezus wel in een stal is geboren en of daar wel of geen koe en een ezel stonden, of hij inderdaad rond het jaar 30 AD in Jeruzalem is gekomen, en gedaagd voor Pontius Pilatus. Als zij vastzitten aan deze letterlijke betekenis, dan zitten zij vast aan deze wereld, en aan allerlei mini kwesties, aan de meest kleine kwesties, het kan niet zo gedetailleerd mogelijk zijn, en als je dat zo aanvliegt, dan ga je onherroepelijk tegen problemen aanlopen, en ook aan de mogelijke ondergang van jouw wereldbeeld en uiteindelijk van jouw zelf.

Dan hebben zij geen aanspraak op geestelijke betekenissen als hierboven. Dat zijn opbouwende betekenissen, positieve betekenissen. Het zijn misschien wel lastige rekenkundige verhoudingen. Dat zijn misschien irritant ingewikkelde rekenkundige verhoudingen over zeven dagen in onze week en drie extra dagen van de wederopstanding, en hoe je dat tot elkaar moet verhouden en hoe dat een gouden verdeelsleutel bevat van 70/ 30 %. En dan ook nog ingewikkelde uitleg over de drie geincorporeerde waarden goedheid, waarheid en schoonheid, en dat die alledrie 10% bovenmenselijke waarheden bevatten, en dat dit dan precies 30% is die overeenkomen met de drie dagen en drie nachten die in het Evangelie worden genoemd bij de kruisiging en wederopstanding van Jezus, maar dat je dat dan niet letterlijk moet lezen, maar als een verhoudingsgewijs getal, dat leert dat jij die waarden moet incorporeren in jouw persoonlijke leven, zodat jij wederopstanding kan genereren, voor jou zelf. Dat is allemaal lastig en dat willen ze misschien niet. Alleen zullen zij dan niet wedergeboren worden, want waar wil jij anders die 30% vandaan halen, om over de dood te springen naar nieuw leven?

Mijn analyse is knetterscherp wat dit betreft, van een bijna hallucinatoire scherpheid die ik op deze rustige, doodgewone, zij het wat koude en grijze zaterdagmiddag eigenlijk helemaal niet had verwacht. En ik moet nadenken of ik dit naar de kerkmensen ga sturen. Uiteraard ga ik dit doen. Zij hebben ook recht op wedergeboorte.