Negatieve theologie

Ik heb mij ooit op de studie gestort. Dat begon ergens in 2018; eerst met het lezen van gewone literatuur. Daar viel mij op dat mensen zulke rare uitspraken doen. Je kan er echt een hele reeks van maken.

Ik begon met het lezen van Tolstoy, Oorlog en Vrede. Dat had ik als kind ook gelezen en vond ik toen een goed boek, maar bij tweede lezing later in het leven vond ik het raar: er zit allerlei “reversed logics” in.

Zo gaat in dat boek de arrogante prins Nikolay een lief meisje Sonya Rostova plagen, en dan zegt Tolstoy: goed he? Als Nikolay Sonya heeft veranderd in een kasplant, dan zegt Tolstoy: eigen schuld van die stomme Sonya. Daar klopt werkelijk helemaal niets van. Hoe moest ik dat nu verklaren?

Een eerste verklaring

Een eerste verklaring zou kunnen zijn: beginnersfout. Maar nee, als je dan in zijn tweede boek Anna Karenina kijkt, dan gaat het nog erger. Anna is getrouwd met een of andere creep, maar mag niet scheiden. Als ze dat dan toch doet, dan zegt Tolstoy in feite: dan wordt het tijd haar onder een trein te gooien

Hetzelfde gebeurt ook in andere boeken. Zo gaat in Misdaad en Straf Dostoyevski de vraag beantwoorden, of je een rijk oud omaatje mag doden. Dan kan je natuurlijk makkelijk met “nee” beantwoorden, maar Dostoyevski gaat een lekker potje tegendraads doen en zeggen dat het misschien “ja” is.

Dat is raar. Ik ging toen in filosofie kijken, of daar wellicht wel logica in zit. Maar tot mijn schrik bleek dat niet het geval.

Ook in filosofie zit zulke “reversed logics”. Zo zegt de beroemde filosoof Immanuel Kant: de waarheid is subjectief. Dat is natuurlijk niet waar, de waarheid is objectief, maar mensen doen graag tegendraads.

Of de beroemde filosoof Nietzsche zegt: lijden is goed, want daar word je hard van. Dat is natuurlijk ook niet waar, van lijden krijg je PTSS, maar ook hij doet graag tegendraads.

Bij iemand als Schopenhauer wordt dat helemaal gek. Wij hebben de werkelijkheid en die kan je horen, zien en voelen, maar bij Schopenhauer is de werkelijkheid ineens gewoon nep.

Als je dan iemand op Twitter erop aanspreekt dat dit raar is, dan zeggen ze: nee hoor, dat heeft Schopenhauer niet gezegd; terwijl het er toch gewoon staat; wat is dat toch voor tegendraads gedrag.

Van ellende ga je je nog op religie storten; dan zitten we al tegen 2022, dus vier jaar later. Je zou misschien hopen dat daar wel logica in zit.

Maar daar wordt het nog gekker. Daar staat in het boek Genesis aan het begin de boom van kennis van goed en kwaad, wat vermoedelijk staat voor “karma”, eten van de vruchten van karma; wat goed is.

Maar nee, dan zetten ze er een boze God bij en dan mag dat ineens niet meer, en dan volgen er in de rest van het Oude Testament allemaal kwaadaardige dingen.

Of dan komt in het Johannes Evangelie Nicodemus aan Jezus vragen hoe je wedergeboren wordt; en dan denk je: zet daar maar eens een eenvoudige verklaring voor op, wat zou je denken van karma: wie goed doet, goed ontmoet

Maar dan gaat Jezus hem afkatten: “weet ik veel, iets met water en Geest of zo”; en “weet je dat zelf niet, jij bent toch de leraar”; “als je me nog langer lastig valt met vragen, dan houd je zeker niet van mij; dan flikker ik je in de hel”

Reversed logics in de praktijk.

Nu zitten we al in 2026 en heb ik dus vastgesteld dat in literatuur, filosofie en religie allemaal reversed logics zit.

Je zou kunnen zeggen: kan mij dat schelen. Maar ook de praktijk van het dagelijks leven zit vol met deze “reversed logics”.

Ik weet het al van de peuterspeelzaal; toen ik daar de eerste dag kwam, toen wilde ik even rustig naar het speelgoed gaan kijken; maar de juf ging mij afblaffen dat ik in de kring moet gaan zitten; dat is niet aardig, wat is dat voor “reversed logics” om een kind niet even eerst te laten rondkijken

En toen ik bij de kleuterschool kon lezen; toen ging de juf mij afkatten in plaats van een complimentje geven; wat is dat voor rare “reversed logics”?

Maar ook nu in de praktijk. Zo gaan ze bijvoorbeeld drones maken, daar kan je leuke foto’s van maken van bovenaf.

Maar nee, ze gaan die massaal inzetten om elkaar af te knallen. Ik heb daar wel eens een artikel over geschreven, over Oekraine: waarom gaan jullie dat land niet netjes verdelen; maar zij doen met reversed logics het tegenovergestelde

Of ze gaan asielpolitiek voeren. Zo’n beleid kan je gericht inzetten op bepaalde groepen, en anderen moet je niet toe laten tot de procedure, anders raken de centra overvol, en daar is ook geen maatschappelijk draagvlak voor.

Maar nee ze laten gewoon alle controle los en het wordt een chaos. Je zou kunnen zeggen: breng het dan gewoon netjes onder controle, maar nee, in plaats van dat te doen, gaan ze daar eindeloos ruzie over maken, en wordt het nog veel erger; op zichzelf ook een vorm van “reversed logics”

En ik had er een keer een artikel overgeschreven, waarvan iemand zei: “het beste artikel over asiel ooit”; en ik weet dat dit waar was. Maar dat artikel belandt ergens in een prullenbak, ook weer een soort “reversed logics”

Dit lijkt mij allemaal gek. En zelfs als ik er geen artikel over schrijf, maar gewoon op Twitter lukraak mensen wat vragen over stel, dan krijg ik me toch een potje kritiek. Ik probeer wat dingen op Twitter, maar men doet heel tegendraads. Mensen zwijgen je dood, of ze gaan je belachelijk maken, in alle mogelijke vormen: jij weet niets, jij bent gek, ga in de spiegel lijken.

Mijn ex vrouw redeneerde: als jij iets ziet wat andere mensen niet zien, dan ben jij gek. Dan zei ik: zou je het op inhoud willen beoordelen, dan kan je zien dat het niet gek is

Maar zij ging het niet op inhoud beoordelen maar mij wegzetten als een narcist; allemaal opeenvolgende trappen van “reversed logics”.

Een mogelijke verklaring

Dit is allemaal wel heel gek zeg. Mogelijk heb ik vandaag echter een begin van een verklaring voor dit gedrag. Dat zit in het volgende.

Allereerst kijk hoe de werkelijkheid in elkaar zit, dat bestaat aan de ene kant uit natuur, en aan de andere kant uit mensen.

Dat kan je naast elkaar zetten, als op een bedrijfsbalans, met aan Activa kant natuur en Passiva kant mensen. De Bijbel boeken zitten trouwens ook zo in elkaar, dat ze dat op die manier naast elkaar zetten.

Figuur: de meeste Bijbelverhalen bestaan uit tekstblokken van vier hoofdstukken, de eerste twee natuur en de tweede twee mensen

Zoals in Genesis 1-2 twee scheppingsverhalen en dan twee verhalen over Adam en Eva

Een tweede aanknopingspunt is dat zowel aan de Activa kant links, als aan de Passiva kant rechts, de hoeveelheid “tijd” wel eens hetzelfde zou kunnen zijn

Je zou kunnen zeggen: aan de Activa kant zit een hele boel tijd, want de natuur is ontzettend oud.

Maar je zou kunnen zeggen: aan de Passiva kant zit ook een heleboel tijd; er zit namelijk een giga hoeveelheid “reversed logics”. Je zou dat vanwege het element “reversed” kunnen kwalificeren als “omgekeerde tijd”

Hoe meer de natuur ouder wordt, hoe meer er tijd bijkomt aan de Activa kant; maar aan de Passiva kant maken mensen er ook steeds meer “reversed logics” bij

Figuur: Je zou het op verschillende manieren kunnen weergeven; je zou kunnen zeggen dat de ouderdom van de natuur steeds groter wordt; dat doe ik dan maar met een pijl naar beneden

En aan de kant van de mensen wordt de reversed logics steeds groter; het logisch gehalte van wat mensen stellen wordt steeds kleiner; een steeds grotere portie bravado zonder logisch fundament; oftewel “gebakken lucht”

Zo krijg je als het ware een cyclisch systeem; aan de Activa kant wordt het natuurlijk verloop van de dingen groter; en aan de Passiva kant wordt de gekte van de reversed logics steeds groter.

Tenzij jij zegt: met die reversed logics wil ik niets te maken hebben; donder er maar lekker mee op. Dan krijg je een andere situatie. Zoals in het onderstaande plaatje:

Nu gaat aan jouw Passiva kant ineens de pijl naar beneden; naar 100% cognitief vermogen.

Heel veel dingen worden een stuk makkelijker. Met de “reversed logics” kunnen mensen over de meest makkelijke dingen ontzettend moeilijk doen, maar als je gewone logica toepast is het allemaal ineens een stuk makkelijker.

Zo doen mijn kennissen van de Gereformeerde Gemeente ontzettend moeilijk, je kan ook zeggen ontzettend gewichtig, over Jezus, terwijl dat in mijn ogen een verhaal is over een snijboon.

Of politici kunnen enorm moeilijk doen over asiel, terwijl je gewoon kan bepalen wie wel en wie niet mogen komen, en klaar.

Aan de Activa kant ontstaat er ook iets raars; een ander tijdsbesef. De tijdsdruk, die volgens mij andere mensen als groot ervaren, is ineens een stuk lager.

Zo heb ik tijdens het leven al een aardig potje mazzel gehad, waaruit ik afleid dat er weinig druk op zit dat ik voortijdig moet overlijden; wat ook zou kunnen betekenen dat er na overlijden een kans in zit op wedergeboorte.

Het zou kunnen dat de grote hoeveelheid die de ene kant op stroomt; deze onderstroom zichtbaar gaat maken.