Sommige dingen gaan sneller dan je denkt: de laatste teksten over Heidegger, politiek en religie schrijf ik sneller dan het licht, en bevatten meer informatie dan de hele Westerse filosofie en theologie van de afgelopen tweeduizend jaar: rara hoe kan dat: dat gaat lekker snel als jij “wakker” bent: dat maakt evenveel verschil als dat jij jouw telefoon zoekt in een ruimte die stikdonker is, of als de lampen aan zijn.
De mensen uit mijn omgeving zijn nog niet wakker en lopen daardoor door het leven te dolen, en lopen continu tegen muren op: dan is dit weer niet goed, dan is dat weer niet goed; de vriendelijkste mensen raken zomaar in allerlei juridische procedures verwikkeld, belanden in het ziekenhuis, of hun kinderen bekeren zich tot de islam: het is net de soap Goede Tijden Slechte Tijden: wat hebben ze toch veel problemen. Dat komt door wat ik in de vorige stukjes schreef: ik volg nu de leer van Heidegger, en dan moet je zoals hij zegt de zijnsvraag op tafel leggen, maar zij zijn materialistisch, bij hen gaat het om hebben, en dan krijg je wat je vraagt: dan heb (!) jij het altijd druk, heb (!) jij altijd problemen, en heb (!) jij altijd wel ruzie met iemand. Mogelijk krijg ik daar morgen op het werk een slechtnieuwsgesprek mee. Dat is lastig als die mensen nog in de uit stand staan. Maar dat geeft niet, we kunnen daarop zelfs alvast vooruitlopen, als u wilt, eens kijken of ik ze hiermee wakker kan krijgen, dan kunnen we dat gesprek anders voeren, sterker nog, ook gewoon overslaan!
Ik doe eerst even een klein uitstapje, naar een gesprek afgelopen vrijdag; gesprek bij de koffie-automaat
Ik kreeg iets te horen over advocaat M. uit Apeldoorn; niet van ons kantoor. Deze had een brief gestuurd over een omgangsregeling. Zij treedt voor de moeder en liet weten dat die de omgangsregeling van het kind met de vader stopt, want vader heeft een nieuwe partner en de moeder wil niet dat het kind met die nieuwe partner wordt geconfronteerd.
De vraag die mij werd gesteld: snap jij dat nou, hoe kan die advocaat dat nu namens de moeder stellen. Ik zei: ja dat is wel raar, want advocaat M. is wel een professional. Maar de verklaring is heel simpel.
In de vorige stukjes heb ik geschreven dat mensen vaak heel materialistisch zijn; en als je materialistisch bent, dan gaat alles om dingen, om hebben hebben hebben, en het mens-zijn verschuift naar het tweede plan.
Deze moeder is vermoedelijk vol rancune, en redeneert: hij is van mij, en die ander heeft hem ingepikt. Zij legt nogal de nadruk op hebben, en dat is vervelend, want het mens-zijn van het kind is dan ook ineens foetsie; die verandert in een object waarmee je willekeurig kan schuiven als pion op een schaakbord.
Maar advocaat M. is kennelijk ook (!) materialistisch; als jij namelijk de zijnsvraag op tafel hebt liggen, dan kan jij stellen: is (!) dit wel een geldige reden om omgang te stoppen; en is (!) dit wel in het belang van het kind, en is (!) het niet schadelijk voor het kind? Je kan zien hoe gevaarlijk materialisme is.
Ik vermoed dat advocaat M. een keurig kantoor heeft, waar prachtig alles is gestofzuigd, mooie kleuren aan de muur; en mooie kopjes op tafel. Dat is allemaal goed, niets mis mee, maar de zijnsvraag ligt ook niet op tafel.
Deze advocaat zou je verplicht een cursus filosofie van Heidegger en Arendt moeten geven: het gaat niet alleen om hebben, maar je moet ook de zijnsvraag op tafel leggen; wat bestaat uit het vragen stellen aan jouw klanten met het woordje “zijn” of “is” erin: is (!) dit wel een geldige reden, om omgang zomaar te stoppen; maar ook aan jouzelf advocaat M: is (!) dit wel een zaak die ik wil behartigen, ik krijg er weliswaar geld voor, maar hier sta ik niet achter!
Een ander voorbeeld: zo’n zaak heb ik recent ook gehad bij het Gerechtshof Leeuwarden. Het ging om alimentatie voor een kind.
Ik trad op voor de man. Het stond niet ter discussie dat hij in totaal afgerond 300 euro per maand kan betalen. Maar hij zei: ik heb ook twee kinderen bij mijn eerste ex in Belgie, daarvoor betaal ik ieder 100 euro, dus dan blijft nog 100 euro over voor jouw kind: krijgt ieder evenveel.
Dat ging er niet in bij deze moeder en die zei: ik wil die volledige 300 euro. Alsof die andere twee kinderen helemaal niet bestaan!
Deze vrouw handelt vermoedeijlk puur uit rancune: hij is bij mij weggegaan, hij heeft mij met mijn kind laten zitten, ik zal hem wel te grazen nemen. Dat kan, emoties spelen vaak een rol in dit soort zaken. Maar in zo’n zaak hoort een advocaat corrigerend te werken, dat is zelfs verplicht (!) in het familierecht, een gedragsregel van de Orde van Advocaten: je mag niet escaleren, je moet de-escalerend werken.
Maar dat gaat de advocaat dus niet doen. De moeder verzint een smoesje: hij ziet zijn kinderen uit Belgie toch niet, geef mij daarom al dat geld! Ik stuur foto’s naar de advocaat waar hij met zijn kids op staat, bij McDonalds, onder de kerstboom, van alles. Reactie van de advocaat op de zitting: we hoeven geen rekening te houden met de twee kinderen uit Belgie, want hij ziet ze toch niet. En ze loopt vriendelijk glimlachend weg.
Ik heb haar op de zitting even aangekeken, zo van: waar ben jij aan het doen? In de filosofie van Arendt zou je zeggen: dit is de banaliteit van het kwaad, jij gooit de zijnsvraag van tafel en daarmee verdwijnen twee kinderen van de planeet alsof ze uberhaupt niet bestaan, zoals in: ben (!) jij soms vergeten dat ik die foto’s gestuurd heb, en zijn (!) op die foto’s niet twee kinderen te zien met hun vader bij de McDonalds, en ben (!) jij die twintig andere foto’s ook vergeten, ben (!) jij uberhaupt bewust van het feit dat het daar om twee kinderen gaat. Als je dit ziet, dan moet deze advocaat ook verplicht op cursus Heidegger/Arendt, om te voorkomen dat zij een soort schizofrene wereldvoorstelling krijgt, waardoor foto’s zomaar verdwijnen, en twee kinderen, alsof die foto’s en die kinderen helemaal niet meer bestaan of zo.
Er is nog een derde voorbeeld uit een zaak, daar moet ik nog stukken van ontvangen, maar ik ben er nu al bang voor.
Het is niet prettig om om te gaan met mensen die niet wakker zijn, die zien namelijk van alles over het hoofd, waardoor ze zaken onnodig moeilijk maken. Ik heb in deze zaak al een eerste pittige brief gekregen, dus ik dacht: eens even kijken waar dat vandaan komt. En inderdaad, als je die website ziet: holy Meloni. Er staan dingen op als: wij doen het allemaal anders!!!!! Daar ligt op kantoor de zijnsvraag ook niet op tafel, in de trant: zijn (!) er soms regels waar wij allemaal rekening mee moeten houden; en zijn (!) we niet samen op een planeet om het gezellig te hebben, kunnen we een beetje rekening houden met elkaar.
Er stond ook op hun website: wij houden geen rekening met de opstelling van de wederpartij, noch de rechter; en voor ons telt alleen het belang van onze client!!!!!! Als ik dat lees, word ik daar echt bang van, dit is feitelijk een dreigement. Het is ook weer in strijd met de regels van de Orde van Advocaten. Allereerst hoort een advocaat natuurlijk rekening te houden met wat de rechter zegt, jullie verklaren je ongeveer tot God, die kan doen en laten wat hij zelf wil. Bovendien kan je niet alleen rekening houden met belang van je ind, want in familierecht zijn er altijd meerdere belangen, en in ieder geval het belang van kinderen. Maar die bestaan helemaal niet in de belevingswereld van deze advocaat: loeigevaarlijk. Deze advocaat zou je ook direct op cursus Heidegger / Arendt moeten sturen.
Het vervelende is dat mensen geen cursus Heidegger en Arendt krijgen. Als je mensen iets wilt leren over menselijke waardheid, dan verwijzen ze eventueel naar religie. Maar daar ligt de zijnsvraag ook niet op tafel; daar gaat het ook alleen maar om hebben hebben hebben.
Het gaat alleen maar om hebben: ik heb geloof en jij hebt het niet, en ik heb gelijk en ik heb daarom recht op een plek in de hemel en jij hebt dat niet. Dat zit al bij het christendom. Een kennis van mij is lid van de Gereformeerde Gemeente, dus die maken zich op om 10.00 uur in de kerk te zitten. Ik ben daar ook eens een paar keer gaan kijken: wat doen die mensen daar. Het lijkt heel wat, dus je kan er zomaar intuinen, maar het gaat alleen maar om hebben hebben hebben. Ik weet niet welk verhaal vandaag op het programma staat, misschien uit het Oude Testament. Daar gaat het om bezit vergaren: Abraham gaat zoveel mogelijk rijkdom verwerven, en Salomo gaat zoveel mogelijk vrouwen vergaren, hij heeft een harem van duizend vrouwen. Het is allemaal niet hoogstaand, en ook hier wordt met kinderen gesold alsof ze niet bestaan: Jeftah gaat zijn eigen dochter vermoorden, Abraham net niet zijn zoon, en de andere zoon stuurt hij met diens moeder naar de woestijn waar ze bijna omkomen van de honger en de dorst. Het gaat allemaal om hebben hebben hebben, hebben van materiele bezittingen, en het mens-zijn, zoals van die kinderen, of de vrouw, is marginaal.
Het kan ook zijn dat ze het Nieuwe Testament gaan lezen. Daar is de focus verschoven naar niet-hebben, Jezus zegt dat als je ook nog maar iets bezit, dan kom je niet in de hemel. Dit is in feite hetzelfde als in het communisme. Het lijkt wel anders dan het Oude Testament, maar het gaat nog steeds over hebben, alleen deze keer in de vorm niet- hebben.
Maar de zijnsvraag ligt weer niet op tafel. Dat levert gelijk weer problemen op want als je zo sterk de focus legt op hebben, dan word je daar heel hebberig van en ervaar je steeds een tekort. Omdat het bij Jezus niet gaat om hebben van bezit, verschuit de focus naar hebben van volgelingen, maar daar heeft hij dan ook continu tekort aan. Bij de oude Joden maakte dat niet uit, die willen geld hebben: vergaren van zoveel mogelijk materiele bezittingen, de rest van de wereldbevolking kan ze niks schelen. Bij de nieuwe Christenen gaat het om het vergaren van volgelingen: je moet zoveel mogelijk mensen bekeren. Daar zijn ze al tweeduizend jaar mee bezig. De moslims doen dat ook: zoveel mogelijk mensen verzamelen, alsof het een postzegelverzameling is.
Deze methode van mensen verzamelen is een klassieke fout, die bekend is van de filosoof Sartre.
De filosoof Sartre had Heidegger gelezen en zei: oke, het gaat dus om zijn en niet hebben. Nou weet je wat, dan doe ik aan niet hebben: ik word communist. In feite hetzelfde als wat in het christendom staat.
Daarna ervaarde Sartre wel een groot gemis, en omdat hij dat niet kon vullen met materiele bezittingen, ging hij net als Jezus mensen verzamelen. Hij liep steeds langs de straat, en in cafes, volgelingen te verzamelen, en ook vrouwen. Hij had al een vrouw, maar dat was niet genoeg, vanwege dat innerlijk gevoel van tekort.
Als je dit nu zo ziet, dan zou je de hele drie Abrahamitische geloven kunnen opheffen: gecollectiviseerde bezitsdrang, collectieve hebberigheid, materliasme in de hoogste graad: graaien van materieel bezit of graaien van mensen. In feite bij de olds chool religies ook al verzamelen van mensen, maar dan als slaven, als materieel bezit, en nu bij de new school religies ook verzamelen van mensen, maar dan als spiritueel bezit: als gemeente in een kerk, of als gemeente in een moskee.
Maar atheisme is ook niets, want daar gaat het ook om hebben, ook om hebben van spullen of hebben van mensen; en de zijnsvraag verdwijnt daar ook van tafel. Je zou dus in feite zo’n beetje de hele mensheid verplicht op cursus Heidegger en Arendt moeten sturen!!!!!!!!
Je moet in feite het hele denken van mensen veranderen. De dochter van een kennis ook. Die heeft zich vorig jaar tot de islam bekeerd.
Nogal logisch: zij had een wat beschadigd zelfbeeld. Dat kan je zoals Heidegger of Arendt dat doet formuleren als een zijnsvraag: in feite de vraag mag ik er wel zijn, in de ogen van mijn ouders. Dat is een zijnsvraag. Zij had daar twijfel over, dus die vraag is pijnlijk voor haar.
De oplossing: dus kan je die zijnsvraag het beste van tafel vegen. Dan ontstaat er een leegte, en die leegte herinnert nog steeds aan de zijnsvraag, dus is die vraag er impliciet nog steeds. Dan moet die leegte snel opgevuld worden, en lieft met een groot stuk beton, zodat die zijnsvraag helemaal niet meer is te zien, en de islam functioneert daartoe prima.
Eigenlijk voor alle mensen die het bestaan lastig vinden, omdat ze ergens een tekort ervaren; de islam is daartoe de stevigste oplossing, maar de zijnsvraag verdwijnt daardoor wel. Je krijgt dan een geloof waar mensen fungeren als objecten, zeker vrouwen. Die zie je in de islam geportretteerd als lustobject (!), ze zijn het bezit (!) van de man, en ze moeten een hoofddoek op anders kunnen andere mannen op het idee komen ze te roven. Dit zit op zich ook wel in de andere Abrahamitische geloven, alleen is het in de islam geperfectioneerd; in zekere zin moet je de islam dan ook nog gelijk geven, dat zij het beste geloof hebben, maar het is wel in en in materialistisch. Je ziet het aan hun kleding. De hoofddoek is nog het beste symbool: je moet je mens-zijn verbergen; als je de zijnsvraag van tafel gooit, dan verdwijnt ook een stuk van jouw eigen zijn onder de tafel: zoals haren, een van de mooie dingen van vrouwen. En je ziet het in haar gedrag. Er gebeurde iets wat ik zou aanmerken als de grootste schrik van elke NL ouder: ze kwam thuis met een nieuwe vriend en dat is een Somalische moslim. Daar is de islam tot in de puntjes geperfectioneerd, en deze jongen is dan ook door en door materialistisch. Hij heeft het bestaan ‘verdinglicht’ zou je op zijn Duits kunnen zeggen, dus een echt goed gesprek kan je niet met hem voeren: alles wat qua onderwerp uitgaat boven simpele dingen kent hij niet. Tegen een kritische opmerking kan hij niet. Als hij met haar in een restaurant zit, en zij legt een vraag op tafel die valt onder het type “zijnsvraag”, bijvoorbeeld is dit wel een goed idee, zouden wij dit wel doen, dan blokkeert hij onmiddellijk en loopt gewoon weg en laat haar met het eten en de rekening zitten. En toen zij zo’n vraag stelde tijdens autorijden, kan hij dat niet met woorden beantwoorden, maar trekt aan haar arm, waardoor ze bijna van de snelweg vlogen. Dat is trouwens niet uniek aan de islam, mijn kennis van de Gereformeerde Gemeente was ook een keer bijna van de snelweg gevlogen: als je het mens-zijn eraan gooit, met die religies, kunnen mensen zelfs het autorijden verleren, zo gevaarlijk zijn ze.
Dit hebben hebben hebben zit ook in de notie dat jij in het bezit (!) bent van een boze God, die kan doen en laten met jou wat hij wil.
Dit moet ik misschien nog even apart bespreken. Het hebben zit erin dat mensen een ongelofelijke bezitsdrang krijgen door deze religies, die functioneren in feite als katalysator voor bezitsdrang. Maar jij wordt zelf ook een bezitsobject, jij wordt een bezitsobject van een grillige God. Dit laatste is misschien nog wel interessant, want dit kan voor mensen een obstakel zijn het geloof los te laten: misschien moeten wij toch de hebben vraag bovenaan zetten, boven de zijnsvraag: wij hebben (!) immers een sterfelijk lichaam , en wij hebben (!) het leven eigenlijk alleen in bruikleen.
Hier is nog iets interessants aan de hand, wat een beetje ligt in de sfeer van de esoterie, iets waar de Abrahamitische religies panische angst voor hebben. Ik ben ook wel een beetje huiverig deze kaart op tafel te leggen, want mensen hebben de neiging dit af te doen als complete onzin, maar misschien vind u het wel interessant, en dan kunt u zich hier zelf een oordeel over vormen: judge by yourself.
Dit heeft te maken met het volgende. Ik beschrijf eerst een voorval met mijn ex vrouw. Die was dodelijk ziek, kanker, hoogste graad: dus u gaat dood, zei de arts. Ze zei het op een toon alsof je spreekt over een kamerplant. Deze arts was in feite door en door materialistisch, en legde de hebben kaart op tafel: u heeft (!) maagkanker, u heeft (!) het overal in uw lichaam, het heeft (!) het overal in uw lichaam, en we zien eigenlijk geen mogelijkheden haar te helpen.
Ik kan dan dat overnemen, in de trant: dan hebben (!) we een probleem zeg, wat hebben (!) een zwaar leven. Maar ik legde in dat slechtnieuwsgesprek de zijnsvraag op tafel, en deed dat zo laconiek mogelijk: ah, is (!) dit de diagnose? O, is (!) dit de informatiemap, en keek daarbij de arts strak in de ogen, net zoals laatst die slapende advocaat bij het gerechtshof, zo van: ik ben wakker, ben jij dat ook?
Tot zover is er nog niets bijzonders. Maar het opmerkelijke is dat de arts binnen half uur daarna terugbelde met: sorry, we hebben ons vergist, we kunnen haar toch helpen, kom snel terug.
Ik ontleen hieraan mijn huidige eigen religie: als jij de zijnsvraag op tafel legt, dan dwing je in feite de arts tot controle van haar werk: is dat wel goed? Maar niet alleen dat: de zijnsvraag is zo sterk, dat de uitkomst van die controle altijd in jouw voordeel uitvalt; de zijnsvraag houdt namelijk ook in: is (!) dat wel zo, dat een jonge vrouw, moeder van twee kleine kinderen, zomaar moet sterven.
Dit is een doordenkertje voor degenen die een religieuze aanleg hebben zoals ik: ik weet niet of het waar is, maar probeer het maar zelf; mocht u in een moeilijke situatie belanden, bedenk dan dat je de zijnsvraag op tafel kan leggen: is (!) dit wel zo, dat dit zo moet zijn, is (!) er niet ergens een oplossing te vinden? en is (!) het niet zo dat een rekensom als tien keer tien altijd een oplossing heeft namelijk honderd, dus is (!) het niet misschien zo dat als je andere problemen hebt, er ook ergens een oplossing is (!)? En dan komt de oplossing ook; het is een soort magische kaart die jij kan trekken. We zitten wel in een giga universum, en wij zijn maar klein, maar dit is een soort magische kaart die ik kan trekken, en je kan daarna wonderen verwachten.
Op het moment dat jij dat niet doet, dan ben je echter de pineut. Dat zie ik bij mijn kennis van de Gereformeerde Gemeente. Hun huis is tot in de puntjes verzorgd, en de koffie is daar ook uit de kunst. Maar het heeft wel een materialistische indruk: ze hebben bijvoorbeeld veel te veel boeken, tijdschriften, en kranten. Maar door die nadruk op materiele zaken, door die nadruk op hebben hebben hebben, ervaren ze wel continu een tekort: ze hebben het altijd druk, ze hebben zo weinig tijd, ze hebben ook vaker griep, en ze hebben zelfs soms kanker.
Ik ben zelf nooit ziek: heel vreemd. Het lijkt erop, maar verklaart u mij maar voor gek, dat als jij thuis de zijnsvraag (denkbeeldig) op tafel hebt liggen, dan gebeurt jou niks. Het is een soort magische kaart. Het enige wat mij gebeurt is dat soms spullen kapotgaan: een CV ketel waar een onderdeel van kapot is, zulke dingen. Maar daarvoor kan je de reparateur laten komen. Dat is geen ramp. Dat geeft een mega relaxed gevoel. Ik hoef geen camera bij mijn voordeur op te hangen. Dat is geen hoogmoed, en het is ook niet stunten; ik moet niet aan een ravijn gaan hangen bijvoorbeeld, dat is natuurlijk vragen om problemen. Maar wel leuk als jij een gelukskaart kan trekken.
Dit is ook precies hetzelfde als wat ik met asiel doe: ik zit hier en heb ik feite geen enkele politieke macht. Maar ik heb wel de zijnsvraag op tafel liggen. Moet je zien wat er dan gebeurt, er ontstaat een hele waterval van geluk.
Allereerst: de hele politiek schiet in de verdediging met de hebben vraag: wij hebben (!) een probleem, want er hebben (!) zich weer duizend mensen in Ter Apel gemeld en wij hebben (!) daar geen plek meer voor, maar wij hebben (!) in ons land ook kerken, en die hebben (!) misschien ook plek. Allemaal hebben hebben hebben.
Dat is al mazzel nummer een: de politiek heeft zich volledig gediskwalificeerd, en ze hebben dat zelf gedaan, ik hoefde er niets voor te doen, het hele politieke bestel heeft zich zo knullig gedragen, dat alleen nog resteert dat ze hun koffers pakken en zelf maar ergens in het buitenland asiel gaan aanvragen.
Bovendien krijg ik als een kado de oplossing gewoon uit de lucht vallen. Zo heb ik een tijdje terug stennis geschopt in de Gereformeerde Gemeente. Daar zit een belangrijke rechter, die mijns inziens zich te laagdunkend uitliet over de Bijbel, die hij had vergeten, en er in feite eentje van een meisje in de bank naast hem weggriste. Daar werd ik akelig koud van, want hier ging het mens-zijn eraan: de man toonde geen respect voor mijn mens-zijn, want zat op mijn telefoon te turen, en hij toonde geen respect voor het mens-zijn van het meisje; het ging bij de man verbazend veel over hebben; hij ging turen op mijn telefoon zo van wat heb (!) jij daar, en hij ging het boek van het meisje pakken: heb (!) jij die voor mij over; en ook grappig haast zelf: de man had zoveel nadruk op hebben, dat aan alle kanten hij tekortschoot: zijn kleding was onverzorgd, daar zat een tekort, hij had de Bijbel niet meegenomen, daar zat een tekort, hij toonde een tekort aan respect voor andermans privacy, en heeft te weinig oog voor belang van kinderen.
Nou zou je kunnen zeggen: waar bemoei je je mee, maar wat wel aardig was, is dat mijn kennissen van de Gereformeerde Gemeente ineens wakker werden; van de slaapstand, stonden ze ineens in de stand wakker, hebben een interventie gedaan om een paar plooien glad te strijken, en in dat gesprek hebben we het ook nog even gehad over ditjes en datjes, zoals over politiek, en wat een zooi het is in Nederland met asiel. De man van het echtpaar zei dat hij recent bij een voordracht was geweest van een arts, en toen kwamen we te spreken over ziekenhuiszorg, hoe ze daar de boel wel kunnen managen, en en de man zei: volgens mij heet dat triage. Dat is de term die ik nu steeds gebruik, en die kreeg ik gewoon in mijn schoot geworpen. Dit heb ik alleen maar verder hoeven uit te werken: is (!) er misschien niet een gevaar als jij daar zo’n open systeem hebt bij het Aanmeldcentrum Ter Apel, is (!) dat niet als een lekke kraan en is (!) dan altijd maar plek zoeken voor die mensen hetzelfde als dweilen met de kraan open en is (!) het ook niet zo dat veel van de mensen uit veilige landen komen, en steeds stennis schoppen in het Openbaar Vervoer of jatten uit de winkels in Ter Apel en is (!) er niet zoiets als triage in de medische zorg zodat bij ziekenhuizen de emmer niet overloopt en is (!) dat niet ook een systeem wat je bij asiel kunt invoeren?
Je kan zien dat je problemen kunt oplossen, als je maar de zijnsvraag stelt: en de oplossingen vallen uit de lucht als rijpe sinaasappels. Bij de traditionele religies niet, dat is altijd maar hebben hebben hebben en daar vallen er problemen uit de lucht.
Dat kunnen ze trouwens nu live horen, want de kerkdienst is gaande: hebben wij wel genoeg geloof, hebben wij wel genoeg gedaan, hebben wij wel de goede uitleg bij het geloof, och, hadden wij maar meer duidelijkheid. Daarna gaan ze naar huis, hun hele lichaam volgestoud met twijfels en angst. Met Heidegger en Arendt zit je een stuk beter. Het enige wat ik mijzelf kan verwijten is dat ik dit zo laat doorkreeg, hoe goed hun werk is.
Toen tijdens die kwestie met de ziekte van mijn ex vrouw wist ik dat nog niet. Mijn huwelijk is ondanks mijn snelle interventie in het slecht nieuwsgesprek gesneuveld omdat mijn vrouw door deze toestand wel was veranderd: materialistischer geworden, haar mens-zijn kon ik niet meer goed herkennen. Ik vermoed dat de dood haar zo diep heeft geraakt, dat zij de zijnsvraag van tafel heeft geschoven, net als de dochter van de kennis. De zijnsvraag is immers de vraag: mag ik er wel zijn, en ik denk dat zij diep van binnen het gevoel heeft gekregen: eigenlijk niet, want je kan zomaar uit het leven worden geknikkerd. Dus die zijnsvraag is van tafel gegaan. Dit is vervangen door de hebben vraag: ik heb mazzel gehad.
Dat lijkt vrij onschuldig: het is toch niet zo erg, te denken dat jij mazzel hebt gehad. Maar door die nadruk op “hebben”, is zij op een vreemde manier veranderd, zij is materialistischer geworden, echt een andere persoonlijkheid, zodat ik op enig moment echt dacht: wie ben jij?
Als ik met haar wandelde met de hond voor dit gebeurde, dan kon je praten over leuke dingen die je ziet, zoals: kijk daar is (!) een leuk roodborstje, of kijk daar is (!) een gekke auto, of is (!) er nog iets leuks wat jij hebt meegemaakt op het werk, liefst iets grappigs. Maar na dit gebeuren is het veranderd, als ik dan zei: kijk daar is (!) een leuk roodborstje, kreeg je als reactie: ik heb (!) thuis nog een klusje te doen, moet ik niet vergeten.
Ik werd er zo ongelukkig van, dat ik dan maar alleen met de hond ging wandelen. Zelfs samen fietsen ging niet meer: zij ging na het vooral ineens veel harder fietsen, haast mechanisch, en dat is ook logisch: bij het mens-zijn is onderdeel relaxed zijn, genieten van de buitenlucht, en rustig om je heen kijken naar de boerderijen en de dieren. Als het mens-zijn is afgeschaft, dan is dat nutteloos, dus verandert je fietstempo.
Zelfs als je samen in de tuin zat op een zonnige zomerdag. Dan zat ik daar graag een boek te lezen of gewoon te soezen in de zon, dat zijn dingen die horen bij mens-zijn: lekker relaxen. Maar zij niet meer, als zij ging zitten, dan duurde het tien seconden en de ogen gingen in de rondte of ergens nog een klusje was te doen, en allemaal van materiele aard. De bladeren op het gras werden geharkt met een perfectie in de hoogste graad: er bleef geen blad liggen. Dat is iets waar ik bang van werd: ik vind blaadjes hier en daar een vrolijk gezicht, en dat geeft mij een vrolijk humeur. Maar hier was alles tot in de perfectie opgeruimd, waar ik akelig bang van werd: hier is het mens-zijn opgeruimd, opgeruimd in de zin van afgeschaft, en alles is puur materialistisch geworden. Materieel gezien is het perfect, dat super opgeruimde grasveld, maar menselijk gezien wel akelig clean.
Het materialistische is na mijn vertrek nog tot zodanige hoogte gestegen, dat zelfs de tuinset, dus de mooie houten tuinstoelen en tuintafel, zijn verdwenen! Dat hoort bij mens-zijn, lekker samen in de tuin eten aan een mooie tuintafel, maar het mens-zijn is afgeschaft, dus kun je die tuinset ook wegdoen: holy Meloni wat maakt het verschil of je de zijnsvraag nog hebt, of dat je die kaart onder de tafel stopt.
Het allertreurigste vond ik, dat nog heel lang de poppen waar wij met de meisjes vroeger altijd zoveel mee gespeeld had, talloze rollenspellen met de pluchen poppen, ondanks dat de meisjes nu groter waren geworen, gewoon op de vloer in de woonkamer lagen, een van de poppen met het gezicht naar beneden; hoe symbolisch, voor als jij het mens-zijn afschaft
Hier was een klimaat ontstaan waar ik akelig zenuwachtig van werd. In feite was mijn ex vrouw veranderd in het meisje uit Frozen, en het huis veranderde ook in een ijspaleis, waar al het materiele tot in perfectie was uitgevoerd, en het mens-zijn in de vorm van de pop omgekeerd op de vloer lag.
Omdat ik nog niet begreep wat er aan de hand was, probeerde ik geestelijk leven terug in te voeren: ik ging literatuur herinvoeren, filosofie, theologie, alles wat maar in enige mate te maken had met geestelijk leven.
Dat was het doel: wakker maken die handel, ik wil niet dat het hier verandert in een ijspaleis. Daar heb ik wel een fout mee gemaakt. Ik plukte willekeurig “geestelijke dingen” van internet en strooide dat in het rond, om te kijken of ik het meisje van Frozen weer wakker kon krijgen: nee dus, alles mislukt.
Achteraf beschouwd kon dat ook niet anders, want al die andere geestelijke dingen staan allemaal in de format “hebben”; het gaat bij alle andere religies en theologie altijd maar over hebben hebben hebben; er is geen enkele religie of filosofie waarmee je een mens wakker kan maken, anders dan die van Heidegger en Arendt.
Heidegger kende ik overigens al wel, instinctief misschien, net als hierboven: als je de zijnsvraag op tafel legt, dan valt de oplossing gewoon uit de lucht. Dat was in 2019, op moment dat de chemotherapie liep of eigenlijk op zijn einde liep, negen maanden afzien, elke drie weken zo’n kuur en dan de zwaarste portie. Toen gingen we de zomer weer voor het eerst op vakantie, en wat ik meenam was Zijn en Tijd van Heidegger. De rest van de familie zat buiten, en ik zat binnen, luisterde rustige muziek van Vaughan Williams, en las Zijn en Tijd.
Het werk was heel prettig om te lezen: eindelijk eens een boek met een rustige, beheerste toon in plaats van het gebruikelijke getetter. Maar, en dat was het probleem: ik begreep het werk niet: wat bedoelt die Heidegger nou eigenlijk met die vage dingen? Dat is trouwens ook wel een beetje Heideggers eigen fout: hij had die wel makkelijker kunnen maken, en de dingen strakker formuleren. Daarvoor was hij zelf ook nog teveel hebberig: hij wilde per se de mooiste formuleringen hebben (!); en ook het doel van het boek, hij wilde namelijk de baan rector bij de universiteit Freiburg hebben (!), en dat kon niet als je niet een boek op je naam hebt (!) staan; dus daarom had hij het snel wat afgeraffeld.
Maar de tijd werkt in mijn voordeel: het is nu zeven jaar verder, en nu heb ik de dingen wat duidelijker. Zo kunnen de dingen kennelijk gaan in een leven: jouw vrouw wordt ernstig ziek, de artsen strooien goedkope onzinpraat in de wereld, maar jij legt heel snel de zijnsvraag op tafel, en er gebeuren wonderen. Dan moet je nog wel uitvogelen wat hier nu de “key”, de “sleutel” van de oplossing was; dat was die zijnsvraag op tafel leggen. Zij doen het af als toeval hebben, maar dat is gevaarlijk, dat is een hebben vraag, ik laat de zijnsvraag op tafel liggen, net zolang tot de oplossing uit de lucht komt vallen, en dat is Zijn en Tijd.
Intussen is het huwelijk beeindigd, en dat is wel definitief. Maar de situatie is daarmee nog niet opgelost, want ik vind het zielig dat ik haar niet wakker heb kunnen krijgen: jij hebt nog een half leven voor je, maak er wat leuks van. Bovendien: mijn twee kinderen groeien op in een ijspaleis: dat vind ik niet leuk!
Vorig jaar september kreeg ik hierdoor een inzinking: hoe moet ik dit nu oplossen? Dat was op het moment dat hier bij Het Loo een openlucht concert was. Het was ter ere van het begin van het UITseizoen, het theaterseizoen. Ik kom nooit in een theater, maar dit was wel een buitenkansje. Ze zongen de liedjes van Frozen.
Dat was prachtig, en ik dacht: toch even mijn ex appe dat ze de kids deze kant op stuurt, want die zijn waanzinnig fan van de Frozen liedjes, en hebben die te vaak in de auto op de achterbank gezongen. Maar nee, ze kwamen niet. Er volgde een enkel woord: nee. Mensen die bevroren zijn communiceren matig: het mens-zijn is teruggeschroefd, en dat zie je aan alles: de manier van wandelen, de manier van fietsen, maar ook de manier van communicatie: hoe minder mens-zijn, hoe minder woorden, je krijgt er maximaal een enkel woord uit, en meestal in de vorm nee, stom, ik weet niet.
Er is nog een ander interessant punt. Een huwelijk valt niet meer te repareren, maar je kan natuurlijk nog wel leuke dingen delen, zoals over politiek. Zoals de organisatie ZwartBlok. Politiek zaten wij altijd eigenlijk wel op dezelfde lijn. En helemaal haar broer, die heeft een zeer uitgesproken mening en die komt geheel overeen met ZwartBlok. Hij loopt er ook bij zoals deze mensen: grote kerel, zwarte kleding, legerschoenen, luistert naar stevige muziek en heeft MeinKampf thuis in de boekenkast staan.
Ook interessant: hij heeft in zijn grote tuin een poort zoals bij de Taoisten, waarschijnlijk zelf van hout gemaakt: een paal links, een paal rechts, en een houten paal horizontaal daarbovenop. Nu is grappig, dat de leer van Heidegger en Arendt een soortgelijke variant kent in het verre oosten: en dat is het taoisme! Die schrijver, Laotse, schreef ook: kan het wat minder gaan om hebben hebben hebben, hoe meer je de nadruk legt op hebben, hoe meer je een tekort zult ervaren, en langzaamaan zelfs je land naar de kelder helpt, precies wat ze nu in Nederland aan het doen zijn. Dat vindt die broer misschien leuk om te horen. Misschien dat zijn vrienen hem wel eens hebbe uitgelachen om die poort, maar toch maar mooi goed bedacht: past precies.
Ik weet zeker dat als mijn ex de promovideo van ZwartBlok zou zien, of dat liedje wat volgens mij in Polen is gemaakt, dat je bij wijze van spreken morgen zijn aanmelding in de bus hebt. Als hij dan in Nederland zou zijn, zou hij er graag bijstaan. Ik zou hem dan wel even wegwijs maken hoe dat zit met materialisme, en hoe je van mens-zijn kan veranderen in het meisje van Frozen, maar dat je je daar ook tegen kan weren. Dat is ook leuk voor de andere mensen in Europa, dan pakken wij onze macht weer terug. Dat van die koffers pakken is trouwens maar spreekwoordelijk, de oude politiek mag gepardonneerd worden, maar ze moeten wel stoppen met die materialistische hobby’s van ze.
