De R.K.K. en Vaticanum II (2)

Ik ga proberen of ik aan de hand van het overzicht “trauma response” kan kijken of je de ontwikkelingen in de R.K.K. kan volgen in de tijd, in reactie op het modernisme

Fight (. . . -1800); begrip van onze werkelijkheid; 0 - 1 achterstand voor de kerk

Uitdaging: Het geloof kreeg te maken met uitdagingen zoals wetenschappers als Copernicus die met een ander wereldbeeld kwamen, heliocentrisch, de aarde is niet het centrum van het universum, en zelfs niet van ons planetenstelsel.

Of Newton, die kwam met wetten van de zwaartekracht, ogenschijnlijk iets wat niet contrair is aan het geloof, maar het geeft aan dat de zwaarte waar dingen naartoe bewegen niet God is, maar de zwaarte van onze planeet aarde.

Reactie: De kerk deed aan “fight” reactie, je gaat die wetenschappers bestrijden, omdat zij jou wereldbeeld aantasten. Sindsdien bestaat er een scherp onderscheid tussen geloof en wetenschap, het zijn twee afgescheiden delen van onze werkelijkheid of tenminste van onze kennis geworden.

Achter de schermen: Dit onderscheid is mijns inziens niet nodig. In het Nieuwe Testament zegt Jezus: stop dat zwaard maar weg Petrus, je hoeft niet te strijden, je kan ook dingen op een rationele manier bekijken. Je kan dus op een rationele manier de wetenschap bestuderen, en zonder angst kijken, of dat jouw geloof aantast of niet. Als jij geen angst hebt, dan zal je zien dat dat niet gebeurt. Zo komen wetenschappers erachter dat de wereld ogenschijnlijk uit “domme” materie bestaat, maar als jij goed oplet, zie je dat zij ook zeggen dat achter die ogenschijnlijk domme dingen potentiele energie zit; en potentiele energie sluit mooi aan bij het geloof. Dat is immers niets anders te duiden dan de potentie, de macht van God. Deze potentiele energie heeft de potentie “intelligente signalen” van ons op te pikken, zoals in een welgemeende bede, als ook de potentie ons levenscenario te begunstigen, derhalve van alle mogelijkheden, die de werkelijkheid in zich draagt, datgene te kiezen dat bij ons past. Als jij die kans echter laat liggen, om dit op te lossen, en je beperkt je tot de opmerking dat de wetenschappers “dom” zijn, dan verlaag je je tot hetzelfde domme, platte wereldbeeld dat zij uitdragen. Dat “domme wereldbeeld” gaat ongemerkt in jouw systeem zitten, en maakt jou minder slagkrachtig, als fase 2 aanbreekt, een nieuwe fase in de moderniteit.

Flight (1800-1870); Industriele Revolutie; 0-2 achterstand voor de kerk

Nieuwe uitdaging: De moderne tijd gaat voort. Er komt de Industriele Revolutie. Er komt ook veel meer wetenschap, zelfs uitgebreid publiek onderwijs, maar de bestaande wetenschappen worden ook uitgebreid en verdiept. Naast de natuurwetenschap komt er ook nog weer een nieuwe wetenschap; en dat is de geschiedkunde. Mensen gaan uitpluizen: hoe zit dat nu eigenlijk met de piramides in Egypte, en met de Joden, met de overtocht uit Egypte, met de volkstelling van Quirinus uit Lukas 2, en waar zijn de bewijzen voor het leven en de wonderen van Jezus, behalve een paar quotes uit bv Josephus Flavius: die basis is niet heel super uitgebreid.

Reactie: In die periode komt er in vrijwel geheel West Europa een katholiek reveil. Dat valt samen met de periode van de Romantiek. Daarvan zou je kunnen zeggen: de stand trekken ze weer naar 1-1, maar dat doelpunt wordt helaas afgekeurd. Wat zit hier nu eigenlijk achter, achter de Romantiek?

Een belangrijk kenmerk: romantiek is gericht op het verleden, op het beleven van de goede oude tijd. Dat zie je bijvoorbeeld in de neogotiek van mooie kerken uit die tijd. Maar het geeft geen fundamentele oplossing. Het is in feite een reactie van het type “de natuurwetenschappers die ons gezag ondermijnen zijn dom”; maar dan nu een reactie van het type “de geschiedschrijvers die zagen aan de poten van het geloof zijn dom”, “want het verleden behoort aan ons!”

Achter de schermen: Zo werkt dat niet, je kan niet zeggen “het verleden behoort aan ons”, “basta”. Je moet dat uitleggen. Ook hier zou je niet hoeven strijden, je zou moeten kunnen verklaren: wat zagen de mensen in de eerste eeuw, dat ze hebben opgeschreven in het Evangelie. Je kan niet zeggen, met de seculieren, dat zij “niets” zagen. Hier zou je kunnen voortbouwen op het begrip potentiele energie. Als jij weet dat de werkelijkheid bestaat uit potentiele energie, die jouw levenscenario kan aanpassen, naar gelang jij intelligente signalen naar boven stuurt; dan kan het veld van potentiele energie jouw ook een spiegel voorhouden, van waar dat toe leidt: wie zit daarboven, welke uitspraken horen daarbij, wat kan Hij laten zien? Dat zijn dingen waar je alleen maar zicht op krijgt door geloof. Het veld van potentiele energie kan zo iets laten zien, als ware kijk je naar de TV, het kan een beeld openen voor iets, wat je normaal niet kan zien. Dat is “pittig” om te begrijpen, maar laat geschiedschrijvers daar maar eens over nadenken.

Maar zo’n standpunt hebben ze niet verkondigd. Dus weer een kans gemist. Bovendien ontstaat gelijk al het volgende probleem, wat zich ten volle zou gaan laten blijken in de volgende fase “freeze”, zie hierna. Maar de bron ervan gaat nu al ontstaan. Er speelt namelijk zich nog iets anders af, iets meer sociaals. De periode van economische bloei, leidt namelijk tot een enorme kapitalistische “graaicultuur” en andere “moderne fratsen”. De kerk bestrijdt dit als zijnde “ongewenste verleidingen van de moderne cultuur”. Wat ze daarbij over het hoofd zien, is dat zij dit relatief zwak bestrijden, namelijk als “ongewenste verleidingen”, en niet primair met het zwaardere “zonde”. Dit kleine onderscheid valt niet meteen heel erg op, “het is immers allebei slecht”, “toegeven aan verleidingen dan wel zonde”; maar gaat zodadelijk nog een probleem worden en dan blijkt het onderscheid ineens een stuk minder klein.

Freeze (1870-1960) ; achterstand 0-3

Uitdaging: door de moderne ontwikkeling ontstaat er een heel nieuwe samenstelling van de maatschappij, met grote groepen arbeiders en industrielen

Reactie: nu ga je zien dat het echt een probleem gaat worden. Rond 1870 kwam het nieuwe dogma van de pauselijke onfeilbaarheid; dit lijkt een stap voorwaarts, maar het is in feite “verstarring”, zoals Lot versteent bij het terugkijken op Sodom en Ghomorra= kenmerkend voor “Freeze”. Verder zie je “dissociatie”: katholieken gingen in Nederland een eigen zuil vormen, “verzuiling”, dat wil zeggen een eigen maatschappelijke groepering met eigen school, voetbalclub, politieke partij; net als Lot een zuil wordt. Ze verliezen hierdoor hun universele betekenis, het wordt zelfhandhaving.

Achter de schermen: bijzonder is dat na de jaren er een groot seksschandaal in de kerk heeft plaatsgevonden, met name lijkt het erger te worden hoe dichter je bij 1960 komt, alsof er een soort hippie seksuele bevrijding in de maatschappij heeft plaatsgevonden, waarbij alle oudere normen werden losgelaten, maar binnen de kerk gebeurt dat ook, ik zal niet zeggen universeel, maar wel op grote schaal, en dan specifiek nog wel van het type “Sodom en Ghomorra”. Hoe kan dat nu?!? De mensen binnen de kerk zullen toch wel van God afweten, en van de zonde, en helemaal van deze? Hoe kan het binnen de kerk nu net zo gaan als buiten de kerk bij de hippies? Maar hier blijkt het probleem, wat ik hierboven al noemde: het begrip “zonde” hadden ze in de vorige fase laten verwateren. Het begrip “zonde” verwijst naar een welbewuste, intentionele daad tegen God, met als hoogste gradatie zonde tegen de Heilige Geest; maar het was verwaterd tot “verleidingen van zinnelijke aard” en dat werd ineens een stuk minder ernstig en altijd goed te praten. Bovendien gaat er hier iets anders gebeuren, er gaat nog meer verwateren. Het leven is per definitie best spannend, en zit vol uitdagingen, zoals armoede, ziekte, verlies. Dat kan een flinke portie “anxiety” opleveren. Als jij een gelovig iemand bent, geloof jij echter dat je er niet alleen voor staat: een prettig gegeven, zacht uitgedrukt. Maar als dit inmiddels zodanig is verwaterd, dat het niet meer jouw primaire steun is, dan kan je je troost zoeken in secundaire verleidingen van zinnelijke aard; die zijn weliswaar tijdelijk, maar kunnen je net zo’n goed gevoel geven, dan ben je tenminste voor even je “anxiety” kwijt, en intimiteit en seks kunnen gebruikt worden voor zo’n doel.

Fawn (1970 - . . . ); achterstand 0-4

Uitdaging: identiteitsverwarring. Dit is mogelijk de huidige fase, gestart met Vaticanum II. Dit concilie kwam voor sommige mensen zomaar uit het niets vallen: waarom moest de toenmalige paus nu ineens dit concilie starten? Maar wat ik vermoed is dat de kerk onbewust aanvoelde dat er een nieuwe fase aan zat te komen: fase van identity confusion, en dat ze daar iets tegen moesten doen.

Reactie: Ze hebben dit geprobeerd “op te lossen” door hun identiteit los te laten: als jij geen identiteit hebt, dan heb jij ook geen identiteitsprobleem, opgelost klaar. Maar zo werkt dat natuurlijk niet, dat is een nepoplossing. Dat is net zo kortzichtig als dat er natuurwetenschappers komen, met nieuwe uitdagingen, en dat je die dan “dom” noemt, in plaats van de nieuwe uitdagingen gebruiken om jouw geloof sterker te maken; of dat er geschiedschrijvers komen met weer nieuwe uitdagingen, en dat je dan zegt “het verleden is van ons, basta”, in plaats daar ook op verstandige manier mee om te gaan, en je geloof nog verder te verdiepen; op dezelfde manier kan je je in de val laten lokken, door identiteitscrisis “op te lossen”, door je identiteit te laten verwateren.

Achter de schermen: Je ziet dit probleem nu aan alle kanten, en ik kan eigenlijk niet meer zeggen “achter de schermen”, het probleem is in fase 3 bij de ontdekking van de schandalen al zichtbaar geworden aan de buitenkant, en nu wordt het in fase 4 nog meer zichtbaar, in allerlei facetten. Zo is een kernpunt uit het Evangelie, dat Jezus zegt “Ik ben de Weg, de Waarheid, en het Leven”. Maar paus Franciscus deed tijdens zijn ambtsperiode als uitspraak: “er zijn vele religies die leiden naar God”. Uit het bovenstaande schema haal ik ook als kenmerk “no boundaries”. Je zou kunnen zeggen dat zo’n uitspraak “er zijn vele religies die leiden naar God” al “grenzeloos brutaal” is, gelet op wat er in het Evangelie staat. Maar grenzeloosheid kent vele vormen. Het is bijvoorbeeld typerend voor het migratievraagstuk. Migranten kunnen gewoon Europa binnenkomen, en worden welkom geheten, ongeacht over enige “triage” plaatsvindt. Paus Franciscus had op het Pietersplein beelden laten plaatsen van (boot)migranten, en die kunnen dus grenzeloos binnenkomen. Hier zit mogelijk ook nog iets meer achter, iets wat ook aan het verwateren is: het geloof in de wederkomst van Christus. Net als hierboven kan dat een flinke portie “anxiety” opleveren : komt er echt niemand ons redden? Dan kan je je troost zoeken in secundaire verleidingen, zoals als je iemand van zee kan oppikken. Dat kan je net zo’n goed gevoel geven, “is er toch iemand onverwacht gekomen”, “heb ik toch iemand welkom kunnen heten”. Dan ben je tenminste voor even je “anxiety” kwijt. Maar het zijn allemaal “proxy” oplossingen.

Ook staat in bovenstaande plaatje “codependency”. De R.K.K. zoekt in toenemende mate steun bij andere geloofsgroepen, als orthodoxen of moslims. En er staat “people pleaser”: de R.K.K. doet in toenemende mate wat de mensen willen, en gemakkelijk vinden, en zegt in toenemende mate wat zij willen horen. Als zij homoseksualiteit willen, dan krijgen ze een vrijbrief voor homoseksualiteit. Als veel migranten de islam meebrengen naar Europa dan krijgt die ook een positieve waardering. Ongeacht dat Jezus tegen Petrus heeft gezegd: stop dat zwaard maar terug, voortaan gaan wij dingen rationeel oplossen, en Mohammed heeft gezegd: Jezus ga ik even een stapje terugzetten, dan kan ik tenminste het zwaard weer oppakken; en op de vlag van Saudi Arabie staan zelfs drie zwaarden. Dit wordt wel heel ernstig. Ondanks alle kleinere en grotere problemen die ik hierboven opnoemde, krijgen we nu het probleem dat als de R.K.K. als “people pleaser” gaat fungeren, dan staat niet God maar de mens op een; en als dat eenmaal is gebeurd, en binnenkort wordt het tweeduizend jaar geleden dat de kerk is ontstaan, oei, dat is geen best scenario; wat als dat signaal afketst op het veld van potentiele energie, die gigantische macht waarmee de hele werkelijkheid is opgebouwd; mensen denken kennelijk dat ze eindeloos “niet kunnen opletten”, en “alles kunnen doen wat God verboden heeft, gekluns bij wetenschappelijke uitdagingen, romantisch gezwemel in plaats van concrete oplossingen, loslaten van morele normen, en identiteitscrisis veroorzaken.

Slotopmerking:

In het vorige artikel, met dezelfde titel, en het artikel daarvoor “Analyse Evangelie” heb ik het steeds over triage. Die triage is begonnen in Genesis 2: van alle bomen kan je eten, maar je moet wel grenzen hanteren: soms niet. Als jij deze triage goed toepast, kan je een kerk hanteren. Je moet dan bijvoorbeeld triage toepassen bij het idee hierboven onder fase 1 van de natuurwetenschap, dat die een “dom wereldbeeld” bij jou naar binnen probeert te duwen. Als jij dat zogenaamd aan de voordeur tegenhoudt, maar niet meer dan door te zeggen “wetenschap is dom”, dan zijn ze in hun doel geslaagd, ook al denk jij van niet. Als je ook verkeerde geschiedschrijving niet buiten de deur houdt, dan ga je daar weer de mist mee in; daar moet je ook triage toepassen, en uiteindelijk natuurlijk ook bij moreel verval en identiteitscrisis; dat soort dingen moeten ook onder de “triage” vallen: die komen er niet in. Maar je ziet een soort aflopende lijn, vanaf de Verlichting tot nu toe; en wie gaat dit analyseren en omkeren?